Ermənilərin etirafları

Ayrı-ayrı vaxtlarda tarixi həqiqətlər qarşısında aciz qalan ermənilərin etirafları özlərinin kim olduğunu bir daha ortaya qoyur: 

Tarixi qədimlik təsəvvürünə görə, ermənilərin Böyük Ermənistan hesab edilən həqiqi vətəni Rusiya hüdudlarından kənarda, daha doğrusu Kiçik Asiyada yerləşir. Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərə gəlincə, onların bir hissəsi aborigen olub, xristian dinini qoruyub saxlayan qədim albanların nəslindəndir. Bir hissəsi təqib və hücumlardan qurtarmaq üçün Azərbaycan torpaqlarında sığınacaq tapan İran və Türkiyə qaçqınlarıdır.

B.İşxanyan. “Qafqaz xalqları” Petroqrad. 1916-cı il, səh.18


1828-ci ildə məşhur “Türkmənçay” müqaviləsi olmasaydı, Qriboyedov və Abovyan olmasaydı, rus əsgərləri olmasaydı, bu gün müasir kənd və şəhərlərə çevrilən yüzlərlə yeni yaradılan erməni ocaqları olmayacaqdı… Təkcə son onillikdə (60-70-ci illərdə) Vətənə 200 yüz mindən çox erməni köçmüşdür.

Zori Balayan. “Ocaq”, səh. 120, 192, 273.


Daşnak nümayəndələri ətraflarına çoxlu könüllü dəstələr yığaraq müharibəyə gedən türk ərazilərində qadın, uşaq, qoca və əlilləri amansızcasına doğrayıb tökürdülər.

A.Lalayan. 1918-20-ci illərdəki qırğınlar haqqında. “İnqilabi Şərq” jurnalı, № 2-3, 1936. Moskva


Ara bir az sakitləşən kimi Şuşanı yenə gördüm. Şəhərin türk məhəlləsində daş – kəsək yığınlarından başqa bir şey qalmamışdı. Bütün evlər yandırılmış, onların sahibləri isə öldürülmüşdü. Eyni hal Xankəndindəki türk məhəlləsinin də başına gətirilmişdi… Bakıda ermənilər ingilislərin yardımı ilə böyük neft şəhərini ələ keçirdilər və şəhərin türk əhalisindən 25,000 nəfərini qırdılar.

Ohanes Apresyanın xatirələrindən. Leonard Ramsden Hartvill “İnsanlar belədir. 1918-22-ci illər Azərbaycan hadisələri bir erməninin xatirələrində”. ABŞ, İndianapolis, “Bobbs Meril kompani” nəşriyyatı, 1928.


“Erməni hökümətinin daşnak agentləri Qarabağı Ermənistana birləşdirməyə çalışırlar. Bu, Qarabağ əhalisinin Bakıdakı həyat mənbəyindən məhrum olmaq, heç zaman heç nə ilə əlaqəsi olmayan Erivanla bağlanmaq deməkdir. Erməni  kəndliləri beşinci qurultayda Azərbaycanı tanımağı və ona birləşməyi qərara aldılar”.

Anastas Mikoyan. 22.05.1919-cu il – Leninə yazdığı məktubundan


Türklərlə ermənilər arasındakı ziddiyyətlərin yaranmasının səbəblərindən biri də türk və Azərbaycan xalqlarının humanizminə, qayğıkeşliyinə, vətənpərvərliyinə qarşı erməni millətçilərinin amansız qəddarlığıdır.

Amerikalı erməni yazıçısı L.Z.Sürməliyan. “Xanımlar və cənablar, müraciətim sizədir” kitabından


Erməni yazıçısı V.Papazyan XX əsrin əvvəllərində ermənilərin inkişafı barədə məlumat verərək yazırdı: “Erməni xalqı tamamilə cahil, avam, vəhşi və başlıcası şüursuz idi. Adamlar daha çox basqın və talançılıqla məşğul olurdular…onlar bir şimal vəhşiləri kimi təkcə ovla yaşayırdılar”.

Stepan Şaumyan. İzbrannie proizvedeniya. tom. 1, s. 390.


Azərbaycan torpaqlarında erməni əyaləti yaradan rus məmurları Çar Rusiyası Senatının 1828-ci il 21 mart tarixli ali fərmanını rəhbər tuturdular. Orada deyilir: “Силою трактата с Персией, заключенного 10 февраля 1828 г., присоединенное к Роcсии Ханство Нахичеванское повелеваем во всех делах именовать отныне областью Армянской” (1828-ci ilin fevral ayının 10-da farslarla bağlanan sazişə əsaslanaraq, Rusiyaya birləşdirilmiş Naxçıvan Xanlığını bu gündən etibarən bütün işlərdə Ermənistan bölgəsi adlandırmağı əmr edirik).

Центральный Государственный Исторический архив Российской Федерации, фонд 880, опись 5, дело 389, лист 18 об.


Erməni alimi S.Zaveryan təsdiq edirdi ki, 1905-ci ildə azərbaycanlılar qırğına məruz qalan zaman Şuşada 12, Cavanşir bölgəsində 15, Cəbrayılda 5, Zəngəzurda 43, cəmi 75 müsəlman türk kəndi yandırılıb dağıdılmışdır.

С. Заварян. Экономические условия Карабаха и голод 1905-1907 гг. Перевод с армянского, Санкт Петербург (СПб), 1907, с. 61.


Ermənilər heç olmasa onu anlamırlar ki, müsəlmanlarla olan düşmənçilik münasibətlərinə görə heç olmasa gürcülərə dözümlülük nümayiş etdirməlidirlər. Lakin bunun əvəzinə onlar indi bu körpünü də yandırdılar”.

Richard Havannisian The Ebb and Flaw of the Armenian Minority in the Arab Middle East. -Middle East Journal, vol.28, no. 1, Winter, 1974, p. 109-110.


Erməni daşnaklarının başçılarından biri olmuş A.Əmiryan yazırdı ki, “təkcə İrəvan quberniyasında daşnaksakanlar tərəfindən 200 azərbaycanlı kəndi dağıdılmışdır”.

“Bakı Fəhləsi”, 28.05.1918.


Erməni tarixçisi Lalayan yazırdı ki, “əksinqilabi daşnak hökümətinin daxili siyasətinin mahiyyəti ölkə zəhmətkeşləri arasında milli nifrəti qızışdırmaqdan Ermənistan ərazisində yaşayan Azərbaycanlı əhalisini fiziki cəhətdən məhv etməkdən ibarət idi”.

Tarixi yazışmalar. M., 1938, S. 79-107.


Ermənilərin keçmişi ilə maraqlanan tarixçi Qaraqaşyan yazırdı ki, “ermənilərin keçmişi haqqında tarix və ya səlnamə sayıla biləcək məlumatlar yoxdur”.

Каракашян. История восточного вопроса. Лондон, 1905.


Erməni alimi Manuk Abeqyan bu fikri daha da inkişaf etdirərək ermənilərin dumanlı keçmişi haqqında belə bir nəticəyə gəlmişdir: “Erməni xalqının mənşəyi nədir, onlar necə və nə vaxt, haradan və hansı yollarla bu yerlərə gəlmişlər, erməni olmamışdan əvvəl və sonra hansı tayfalarla əlaqədar olmuşlar, onların dilinə və etniki tərkibinə kim necə təsir göstərib?

Bizim əlimizdə bu məsələləri təsdiq edən mötəbər və dəqiq dəlillər yoxdur”.

Манук Абегян. История армянской литературы. Эриван. 1975,с.11.


Qeyd etmək lazımdır ki, erməni soy adları içərisində erməni mənşəli sözlər də olduqca azdır. Bunu bu sahə üzrə mütəxəssis olan erməni alimi Avetisyan da təsdiq edir. О yazır: “erməni soy adlarının yalnız 26,3 faizi orijinal erməni dilindən yaranmış, qalan adların 194-ü fars, 113-ü türk, 111-i ərəb, 60-ı yunan, 54-ü yəhudi, 44-ü də digər dillərdən götürülmüşdür”.

Avetisyan T.M. Erməııi soyadları. (ermənicə), İrəvan, 1987, s.112-114.


Musa Xorenli yazırdı ki, “indi olduğu kimi, keçmişdə də qədim hayların elmlərə, şifahi ötürülən mahnılara həvəsləri olmayıb. Ona görə də kəmağıl, nadan və vəhşi adamlar haqqında danışmaq artıqdır».

История Армении Моисея Хоренского. М., 1893, с. 4


Erməni alimi Hovannesyanın etiraf etdiyi kimi, «qədim dövrlərdə qısa bir zaman kəsiyindən savayı Kilikiyadan Qafqaza qədər olan torpaqlar heç vaxt ermənilərə məxsus olmamışdır»

Richard G. Hovannissian. The republic of Armenia. Los An-s, vol. 2, p. 332.


«Erməni xalqının tarixi» kitabında qeyd olunur ki, «Tiqranın, Artaşesin, Artavazdın və başqalarının erməni olduğunu hələ heç kim heç nə ilə sübut etməyibdir».

История армянского народа., с. 80.


Qərbi Azərbaycanda tarixən ermənilərin dövlətlərinin olmadığını tanınmış erməni alimi B. İşxanyan da etiraf etmişdir. О уаzırdı ki, «ermənilər həmçinin Qafqaz ərazisinin müxtəlif hissələrində yalnız son əsrlər ərzində yayılmışlar».

Ишханян Б. Народности Кавказа (Статистике – экономическое исследование), Петроград, 1916, с. 16.


Artaşdan sonra hakimiyyət oğlu Artavaza keçdi. Antik müəllif Yuliy Kapitoli onu Artabast kimi yazır. Bu ad da qədim türkcə «arda» – şux, oynaq, itiqaçan, cəld və «bas» – başçı sözlərindən ibarətdir.

Севортян Э.В. Этимологический словарь тюркских языков, т. 1, М., 1974, с. 172-173.


“Ermənilər özlərinin ikiüzlü davranışı ilə gah bu, gah da digər tərəfin silahlı qüvvəsini dəvət edirdilər, öz torpaqlarının vəziyyətinə görə, xasiyyətlərinin oxşarlığına görə parfiyalılara yaxın dururlar, onlarla nigah əlaqələrilə qarışmışlar, azadlıq onlara yaddır, daha çox qulçuluğa meyl edirlər”.

Тацит Корнелий. Сочинения, т. 2, СПБ., 1887, с. 395-396.


E. ə. III əsrdə Cənubi Monqolustanda yaranmış Syunnu tayfa ittifaqı sonralar qüdrətli köçəri dövlətə çevrilmişdi. Daxili mübarizə gedişində I əsrdə iki hissəyə parçalanan Syunnunun bir qolu ilk yaşayış yerini tərk edərək qədim Azərbaycan torpağı olan Zəngəzur mahalında məskən salmışdı. Sisakan əhalisinin türk mənşəli saklar olması Stepan Orbelianın (XIII əsr) “sisaklar təkcə Syuninin yox, həm də albanların əcdadlarıdır, hətta onlara nisbətən daha qədimdir” (1) ifadəsindən də görünür. Bu fikri həmçinin görkəmli erməni tarixçisi Gevorkov Adons da etiraf etmişdir. O, qədim yazılı mənbələrə əsaslanaraq yazırdı ki, “Syunik Ərməniyənin tərkibinə daxil olsa da ayrılma meyllərilə fərqlənirdi. Bunu hər şeydən əvvəl ölkənin etnik xüsusiyyətilə əlaqələndirmək lazımdır”(2). О qeyd edirdi ki, “Prokopi də sunitlərin, daha doğrusu syuniklilərin fars-armenlərdən ayrı xalq olduğunu göstərir”(3).

  1. Степанос Орбелиан. Из истории рода Сисакан. Научный архив института истории АН Азербайджана. Инв. № 1274.
  2. Адонц Н. Армения в эпоху Юстиниана. М. 1968, s. 421.
  3. Адонц Н. Yenə orada., s. 221

Xəlifə Əbdül Məlik alban kilsəsini ləğv edərək xristian albanları erməni kilsəsinə və katolikosa tabe etdi. Bu dövrdən etibarən erməni kilsəsi tərəfindən qədim alban mədəniyyətinin sistemli şəkildə məhv edilməsi prosesi başladı. Bunu erməni müəllifi Ter-Qriqoryan da təsdiq edir. О yazırdı ki, “Musa Kaqanvatsinin (alban tarixçisi) əsəri bizə qədər olduğu kimi gəlib çatmayıb. Onu tərcümə edib üzünü köçürən erməni rahibləri erməni katolikoslarının göstərişilə köçürmə zamanı bilə-bilə mətndə çoxlu təhriflərə yol vermişdilər”.

Тер-Григорян. Борьба Арцага с арабскими захватчиками в IX веке. Б., 1942, с. 42.


Tanınmış alman alimi Adam Mets yazırdı ki, “ermənilər ağlar içərisində ən pis qullardır, onlar zərif qamətli, amma eybəcər ayaqlara malikdirlər, abır-həyaları yoxdur, oğurluqları çox yayılmışdır, onların xasiyyəti, onların dilləri kobuddur. Əgər sən qul-ermənini heç olmazsa bir saat işsiz qoysan, о vaxt onun təbiəti dərhal onu pis işlərə sürükləyəcəkdir. О dəyənək altında və qorxudan yaxşı işləyir. Əgər sən onun tənbəllik etdiyini görsən, bu ümumiyyətlə yorğunluqdan deyil, yalnız ona zövq verməsindən irəli gəlir. О vaxt dəyənəyi götürmək, onu kötəkləmək və istədiyin işi ona gördürməyə məcbur etməlisən”.

Адам Мец. Мусульманский ренессанс. М., 1973, с. 144.


XIX əsrin sonlarına doğru Türkiyədə törədilən qanlı hadisələrdə ermənilərin təqsirli olmasını dolayısı yolla erməni tarixçilərinin özləri də etiraf və təsdiq etməli olmuşlar. Çalxuşyan yazırdı ki, “Türkiyədən uydurma “erməni qırğınları” haqqında nəlumatlar gələrkən Veliçko demişdi ki, “ermənilərə elə bu cür lazımdır!…”.

Чалхушьянъ Гр. Армянский вопросъ и армянские погромы въ России. Ростовъ на-Дону, 1905, с. 25.


“Daşnaksütyun” partiyası yaradılarkən proqramı yox idi. Çünki bu təşkilat ideoloji mübarizəni, siyasi vasitələrlə mübarizəni deyil, zorakılığı, terrorçuluğu, qiyamları, sui-qəsd törətməyi özünə başlıca vasitə seçmişdi. Bu fikri erməni müəllifi M.Vartanyan başqa bir müəllifə istinad edərək bir daha təsdiq etrnişdi. О yazırdı ki, Karl Marksın “Bir dəstə silah daşıyacaq yaraqlı dəstəsi bir dəstə proqramdan daha təsirlidir” prinsipi ilə hərəkət edən komitə, üç il ərzində bir proqram ortaya qoymamışdı.

Vartanyan M. Daşnaksütyun tarixi. (ermənicə), s. 80, 85.


Görkəmli erməni tarixçisi A. Lalayan yazırdı ki, “erməni əksinqilabi burjuaziyasının maraqlarını güdən daşnaksütyun milli və sosial boşboğazlıqla 40 ildən çox erməni xalqını aldatmışdır”.

Лалаян А.А. Контрреволюционная роль партии дашнакцутюн. – “Исторические записки”, т.2, М., 1938, с. 79.


Erməni müəlliflərindən Papazyan və Turabyanın qeyd etdikləri kimi daşnak başçılarının sistemli olaraq kəndlərə qədər yayılan təlimatlarının əsasını aşağıdakı xüsusiyyətlər təşkil edirdi:

“- kim olursa olsun hər erməni əsas ehtiyaclarından bəzilərini belə satmaq vasitəsilə silahlanmalıdır.

– səfərbərlik elanı ilə silah altına çağrılan ermənilər, bu çağrışa uymayacaqlar və müsəlmanlar da daxil olmaqla ətrafdakı xalqın orduya qatılmasına mane olacaqlar.

– hər nə surətlə olursa olsun, silah altına alınmış olan erməni əsgərləri ordudan fərarilik edib erməni bandalarına və ya könüllü birliklərinə qatılacaqlar.

– rus qoşunları sərhədi keçər-keçməz komitəçilər, fərarilər və bandalar rus ordusuna qoşularaq onlarla birlikdə osmanlı ordusuna hücum edəcəklər.

– təchizat yollarını və teleqraf xətlərini kəsmək vasitəsilə osmanlı ordusunun iaşə və kəşfiyyatını iflasa uğradacaqlar.

– cəbhə arxasında iki yaşına qədər olan bütün müsəlmanları gördükləri yerdə və hər fürsətdə qətlə yetirmək lazımdır. (halbuki hadisələr zamanı iki yaşından kiçiklərin, hətta ana bətnindəki körpələrin belə qətlə yetirildiklərinə tez-tez

təsadüf olunmuşdu).

– müsəlman xalqın yeyəcək, mal və mülkünü ələ keçirəcək və ya yandırıb məhv edəcəklər.

-tərk edəcəkləri ev, əkinçilik məhsullarını, kilsə və xeyriyyə qurumlarını yandırıb bunları guya müsəlmanlar etmişlər kimi təbliğat aparacaqlar.

– rəsmi dövlət dairələrini məqsədyönlü qızışdıracaq, osmanlı zabitlərini və jandarmalarını pusquya salaraq qətlə yetirəcəklər.

– cəbhədən yaralı olaraq qayıdan osmanlı əsgərlərini öldürəcəklər.

– şəhərlərdə, qəsəbələrdə, kəndlərdə üsyanlar, inqilablar çıxaracaqlar.

– müsəlman əsgərlərin və dinc xalqın mənəviyyatını pozaraq köçməyə məcbur edəcəklər.

– bomba və silahları emal, tədarük və ya idxal edərək bütün erməniləri silahlandıracaqlar.

– ermənilərin etdikləri üsyan, inqilab və qətliamların hesabını müsəlmanlara çıxararaq bunu daxili və xarici ictimai rəydə nəşr edəcəklər.

– müttəfiq dövlətlərin xeyrinə cəsusluq və yönəldici hərəkətlər edəcəklər”.

Papazian K.S. a. g. е., p.37-38., Aram Turabian. Les Volontaires Armeniens sous les Drapaux Fraocais, Marseilles 1917, p.6. Georges de Maleville, a.g.e., p. 34-35.


Qarabağda yaşayan ermənilərin əksəriyyətini qriqoryanlaşmış xristian albanların təşkil etdiyini yaxşı bilən millətçi dairələr onlara ikinci növ ermənilər kimi baxırdılar. Bu fikri erməni müəllifi R. Arakelov da qeyd edirdi. О yazırdı ki, millətçi ermənilər üçün “qarabağlı ermənilər ikinci dərəcəli həm qəbilə üzvləridir”.

Аракелов Роберт. Нагорный Карабах. Виновники трагедии известны. Б., 1991, с. 12.


İran və Türkiyədən ermənilərin Şimali Azərbaycana köçürülməsinədək İrəvan şəhərində ermənilər cüzi azlıq təşkil edirdilər. Məhz köçürülmə siyasətindən sonra burada artıq 1850-ci ildə ermənilər ümumi əhalinin 8 faizini, 1879-cu ildə 9 faizini, 1897-ci ildə 10 faizini təşkil edirdilər. Bu rəqəmləri erməni alimləri Parsamyan, Poqosyan və Arutyunyan təsdiq edirlər .

Парсамян В.А., Погосян С.А., Арутюнян Н.Р. История армянского народа. Армучпедгиз, 1962, с.131, 158.


Alman səyyahı Moris Vaqner 1843-cü ildə İrəvanda olarkən bu diyarın acınacaqlı vəziyyətə qaldığını təsvir etmişdi. Vaqner daha sonra qeyd edirdi ki, “heç də təəccüblü deyil ki, dini nifrətə baxmayaraq, şəhərdə ermənilərin çoxu yenidən qayıdıb İrana getrnək istəyir”.

Artaşes Abeğyan. Alman səyyahı Moris Vaqner Ermənistanda. Vyana, ermənicə. 1857, s. 9.


Bu bir inkar edilməz faktdır ki, Şimali Azərbaycanın Rusiya imperiyasına birləşdirildiyi dövrədək indiki Azərbaycan ərazisində ermənilər cəm halda yaşamamışlar. Bu ərazilərdə erməni etnosu kimi, erməni toponimləri də cüzi azlıq təşkil etmişlər. Erməni alimi Parsamyan yazırdı ki, “Rusiyaya birləşənə qədər indiki Ermənistanın 169155 nəfər əhalisinin 33,8 faizi erməni, 49,7 faizi isə müsəlman (azərbaycanlı) idi”.

Парсамян В.А. История армянского народа 1801-1900 г. кн., 1, Ереван, 1977, с. 88.


Bu gün ermənilərin ədəbiyyat sahəsində az-çox nələri varsa, bütün bunlar türk xalqları ilə, xüsusən də sonralar Azərbaycan türkləri ilə qonşu olmaları sayəsində əldə edilmişdir. Bu işdə poeziya sahəsi də istisna deyildir. Erməni müəllifi Qukasyan, həmçinin akademik M.Abeqyanın belə bir fikri təsdiq edirdi ki, erkən orta çağ erməni poeziyasında qafiyəli şer Azərbaycan və başqa türk dillərinin təsirilə meydana gəlib. Bu fikirləri incəsənət sahəsinə də şamil etmək olar. Belə ki, erməni əsilli akademik Marr, ermənilərin başqa xalqların təsiri altında mədəni cəhətdən müəyyən inkişafa çatdıqlarını belə qələmə almışdır: “Aninin erməni incəsənəti öz yüksək inkişafını erməni çarları dövründə deyil, erməni dövlətinin süqutundan sonra tapmışdı”.

Mapp. Н.Й. О результатах творчестве Руставели и его поеме. Тбилиси, 1964, с. 102.

Ermənilər haqqında həqiqətlər

Ermənilərin iç üzünü təkcə azərbaycanlılar deyil, digər millətlər də zaman-zaman yaxşı tanımış və onlara tarixi qiymət vermişlər. Erməniləri bir toplum kimi bu təəssüratlarsız tanımaq olmaz:

kavkaz

«Bütün qafqazlılar bilirlər ki, ermənilər burada köklü xalq kimi mövcud olmamış Türkiyə və İran qaçqınları kimi XIX yüzilliyin birinci yarısında görünməyə başlamışlar» (V.L.Veliçko. Kavkaz: Russkoe delo i mejduplemennıe voprosı,1954, s.80 )


Lenormana görə, ermənilər urartulu adına nahaq yiyələnmişlər və keçmiş «Böyük Ermənistan»ı nahaq özlərinin əzəli vətəni sayırlar (Henrix Raulinson).


«…Əslində Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların torpağı tarixən onların öz qanuni torpağıdır və onlar bir sahib kimi öz erməni «qonaqlarına» yaxşı münasibət göstərmişlər. Lakin Azərbaycanın Zəngəzuru ermənilərə, Qazax rayonunun bir hissəsi isə Gürcüstana verilmişdir» (Odri L.Altstadt)

krovaviyotut


«Erməni xalqı öz dövlətçiliyindən çox tez-bizim eranın V əsrində məhrum olmuşdur. Həm də Qafqazda yox, Mesopotamiyada». (Yuriy Pompeyev, Qarabağ qan içində, (rusca).


«1908-ci ildə Qafqazda yaşayan 1 milyon 300 min ermənidən 1 milyonu 1828-ci ildən sonra İran və Türkiyədən Qafqaza köçürülənlərdir (N.İ.Şavrov)


tryuki

 Ermənilər Qafqazda və dünyada yaranmış vəziyyəti özlərinin «Böyük Ermənistan» ideyasını həyata keçirmək üçün əlverişli hesab edərək Azərbaycana qarşı yeni-yeni ərazi iddiaları irəli sürməyə başlamış və Azərbaycan torpaqlarında-Naxçıvan, Zəngəzur və Qarabağ qəzalarında etnik təmizləmə və türk-müsəlman soyqırımı siyasəti yeritmişlər ( Dj. K. Makkarti. «Turki i Armeniya»)


armyanskayatraqe

«İngiltərənin iradəsi ilə çar imperiyasının xarabalıqları üzərində 1918-ci ildə yaradılıb, qısa bir ömür (1918-1920) sürən erməni respublikası, bütün tarix boyu mövcudiyyəti qeydə alınan yeganə müstəqil erməni dövləti idi». (Jorj de Malevil. 1915-ci il Erməni faciəsi)


Xəzərsahili xalqlar hunlar, albanlar, kaduslar, mordovlar və başqalarının sıralarında erməni adına rast gəlmədim. (Dinisi)


Ermənilər işğalçılar kimi gəlmiş və yerli əhalini əsarət altına almışlar. (R. Hovanesyan)


Erməni qul və kənizləri, Korinfdə, Afrodita kənizləri, habelə Hindistanın məbədlərində xidmət edən dini rəqqasələr-ilk fahişələr idi. (F. Engels)


Ermənilər həmişə başqa dinə qulluq edən hökmdarların hakimiyyəti altında olmuşlar. Nəticədə öz fikir, niyyət və duyğularını gizli saxlayan, hiyləgər və kələkbaz adamlara çevrilmişlər. (Aleksandr Düma)


Erməni qadınları digər xalqlarla zorla, məcburən də olsa əlaqədə olmuşlar. Dövlətini və şərəfini çoxdan itirmiş erməni qadınları ilə münasibətdə olan İran əsgərləri, türklər, gürcülər və dağlılar, görünür heç bir ədəb-ərkan gözləməmişlər. Bu səbəbdən ermənilərin damarlarından hər cür qan axır. (V.L.Veliçko. Rus şairi, publisist)


arme

Ay erməni! Meymun nəslinin nümayəndəsi, təkamülün zəif bəndi, nəsillərin leşisən. Sən güllələnməyə layiqsən. Axı nə vaxt öləcəksən ki, bu münaqişələr bitsin? Nə vaxt bitəcək yalanların, uydurmaların?  Nə vaxt sən qanacaqsan ki, Ağrı sənə qismət olmaz? İnan ki, xalqının günahlarına görə daim alçaq qalacaqsan. Biz həmişə o xoşbəxtliyə inanacağıq ki, sizdən əzab görməyək. Səni və gic xalqını ədalət alovuna qərq edəcəyik. Ancaq bundan sonra sülh, yaxşılıq, dünyası ermənisiz mövcud ola bilər. O zaman aləm xəşbəxt olacaq ki, bütün xalqlar firavan həyat sürəcək, günəş qaranlığı  dağıdacaq. Ermənilər, qaçılmaz sonunuz yaxınlaşır. Anlayın kı, dünyada sizlərə yer yoxdur.

(Dahi rus şairi A.S.Puşkinin “Qafqaz pritçaları” əsərindən (1837) sətri tərcümə)


Ermənilərin eybi: bədfel, kündəbədən, oğru, gözügötürməyən, bir ayağı qaçmaqda olan, əmrə baxmayan, yersiz hay-küy salan, vəfasız, riyakar, söyüşsöyən, ürəyi xıltlı, ağasına düşmən, xain çıxandır. («Qabusnamə»)


Bu xalq (erməni-red.) istər xasiyyətinə, istərsə də coğrafi vəziyyətinə görə qədimdən ikiüzlü və riyakardır: bunlar daimi romalılara nifrətdən, parfiyalılar isə həsəddən az qala partlayırlar. (Tasit, Roma tarixçisi)


Erməni gəldi, təzə bəla gətirdi. (Gürcü atalar sözü)


Ermənilərin yoxsulluğu və əzab-əziyyət çəkməsi məndə onlara qarşı böyük rəhm yaratmasına baxmayaraq, onların haramzadəliyi, kələkbazlığı o dərəcədə iyrənc, alçaqlıqları o dərəcədə biabırçı, o qədər hiddətləndirici idi ki, mən heç bir vaxt onlara bağlana bilmədim. (Qraf de Şole. Fransız səyyahı)


Ermənilər Yer üzünün Əhriməni, insanlığın düşmənidir, düşməni.(Fars şairi Sədi Şirazi)


İlk erməni sülaləsinin başçısı tarixdə olmayıb. (Haykazyan, «Erməni tarixi», Paris, 1919)


«Başı bəlalar çəkmiş xalqın» o vaxtkı, əslində elə indiki liderinin də beyinlərini qonşu xalqların əraziləri hesabına «Böyük Ermənistan» yaratmaq barədə sərsəm ideyalar, erməni olmayan hər kəsə qarşı nifrət və düşmənçilik hissləri dumanlandırmışdır». (S. B. İxiilov. Bakıdakı Dağ Yəhudiləri İcmasının sədri)


1918-ci ilin martında erməni silahlı birləşmələri üç gündə təkcə Bakıda 17 mindən artıq dinc və günahsız sakini qırdı. Biz hələ Naxçıvanda, Şamaxıda, Qubada, Xaçmazda, Lənkəranda, Ağsuda… saysız-hesabsız insanların qətlə yetirildiyini demirik. (Aleksandr. Bakı və Xəzəryanı bölgənin yepiskopu)


Albanların əksəriyyəti Azərbaycan xalqının tərkibinə daxil olaraq islam dinini qəbul etmiş, az bir hissəsi isə (Şəki və Dağlıq Qarabağda) gəlmə ermənilərə qarışıb erməniləşmişlər. (İ. Petruşevski)


Ermənilər də insandırlar, ancaq onlar evdə əl-ayaq üstündə iməkləyərək gəzirlər…  (Qədim Roma tarixçisi Petroniy)


…Ermənilər, həqiqi əsgər olaraq döyüş meydanından qorxaqcasına və alçaqcasına qaçandırlar, əliyalın tək insanlara, qocalara, qadınlara və uşaqlara isə dəstə ilə hücum etməkdə cəsarətli və fədakar igidlərdirlər (Rus zabiti podpolkovnik Tverdoxlebovun memuarından)


armyanskiyeucheniye

Məgər ermənilərin hər tərəfə dağılması bizim üçün faydalıdır? Qoy qadir Allah onlara qüvvət, hamısına birləşmək bacarığı versin. Lakin qoy kələk gəlməsinlər, bizi özümüzdən məhrum etməyə çalışmasınlar və bizim adımızı alçaltmaqla, özlərini tərifləyib göyə qaldırmağa və şöhrətləndirməyə cəhd göstərməsinlər. Bizim üçün yaxşı idi, pis idi, biz sizi qəbul etdik, qardaş kimi sığınacaq verdik, heç olmazsa, öz evimizdə bizə düşmən olmayın. Evində yaşayan düşmənin olunca, yolda uzanan aslanın olsa yaxşıdır (İ. Q. Çavçavadze. «Erməni alimləri və fəryad edən daşlar», s.79)


Erməni xalqının tarixi V əsrdə erməni yazısının meydana gəlməsindən və erməni xalqının Avarayarda qəhrəman döyüşündən sonra başlayır (Erməni katolikosu I Vazgen, 16 avqust 1964-cü il müraciətindən)


«Ermənilər həmişə yaşadıqları yerlərin yaramaz sahibi olublar. Öz yaxınlarını sataraq həmişə güclü qonşularına məhəbbətlə qulluq ediblər» (akademik Geqor Patkanyan)


«Bic və qantökən millət» olan ermənilər yazıq, fağır bir xalq kimi dünyaya təqdim olunur. (Adolf Hitler)

Marağa 150

magaraabideRusiya-İran və Rusiya-Türkiyə müharibələrində qalib gələn Rusiya dövləti ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına kütləvi köçürülməsini təşkil etdi. Ermənilər Azərbaycanın qədim Qarabağ bölgəsinin dağlıq hissəsinə daha çox köçürüldülər. Bu hadisələr barədə təkzibedilməz sübutlar vardır. Bunların ən tutarlılarından biri 1978-ci il ildə Qarabağın Ağdərə (Mardakert) rayonunun Marağa kəndində İrandan ilk 200 ailənin (erməni ailəsinin) köçürülməsinin 150 illiyi münasibətilə ucaldılmış abidədir. Bu abidə hal-hazırda ermənilər tərəfindən yerlə-yeksan edilmişdir. Çünki bu abidə onların bütün yalanlarını üzə çıxarırdı.

Ermənilərin gəlmə olduqları haqqında N. Adons, M. Abeqyan, İ. Şopen, F. Lenorman, S. Qlinka, N. Şavrovun da maraqlı fikirləri vardır.

N. Şavrov qeyd edir ki, Qafqazda olan 1 milyon 300 min ermənidən 1 milyonu gəlmədir. Nəzərə alaq ki, Qarabağda xristian dininə qulluq edən albanların erməniləşməsi də ermənilərin say tərkibinə təsir etmişdir. Ümumiyyətlə, ermənilər nə qədər tarixi saxtalaşdırsalar da tarixi qaynaqlara arxalanaraq onların gəlmə olduqlarını qəbul edənlər artmaqdadır. Feliks Tsertvadze “Unudulmuş soyqırım” kitabında qeyd edir ki, ermənilər Fransaya, Argentinaya necə gəlmədirlərsə, eləcədə Qafqaza gəlmədilər. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq onlar dünya qarşısında özlərini aborigen əhali kimi qələmə verirlər. Azərbaycanlılara qarşı soyqırım törətdikləri halda, özlərini soyqırıma məruz qalmış xalq kimi tanıtmağa cəhd göstərirlər. Qeyd etmək yerinə düşər ki, “böyük güclər” ermənilərə bu işlərdə həmişə yardımcı olmuşlar.

Azərbaycan torpaqlarının hissə-hissə bölünüb ermənilərə verilməsi ənənəsi çar Rusiyasının varisi olan Sovet hakimiyyəti dövründə də ardıcıl davam etmışdir. Təkcə XX əsrin 1-ci rübündə Azərbaycan torpaqlarının 30%-i Ermənistana verilmişdir. Ermənilər üçün Azərbaycan torpaqlarında dövlət yaradılmış, azərbaycanlıların kütləvi surətdə məhv edilməsinə rəvac verilmişdir.