Katliamın tanınmasının uluslalarası hukuki esasları

bhesaslar

Aşağıdaki belgeler Hocalı olaylarının uluslararası  hukuk normlarına göre soykırım olarak tanımlanmasını mümkün kılmaktadır:

  1. BM Genel Kurulu  tarafından 260 A (III) sayılı kararnameyle kabul edilmiş 9 Aralık 1948 tarihli “Soykırım Suçunun Önlenmesi ve  Cezalandırılmasına Dair Sözleşme”.
  2. Nürnberg Askeri Ceza Mahkemesi Tüzüğü (Tüzükte soykırım suşuna doğrudan atıfta bulunulmamasına rağmen soykırım hareketler insanlığa karşı işlenmiş suç ve askeri suçlar olarak yorumlanmıştır)
  3. Eski Uluslararası Ceza Mahkemesi Tüzüğü (madde 4).
  4. Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi Tüzüğü (madde 1).
  5. Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü (madde 6).
  6. Azerbaycan Cumhuriyeti Ceza Kanunun (madde 103).
  7. Azerbaycan Cumhuriyeti  Cumhurbaşkanının “Azerbaycanlıların Soykırımına Dair” 26 Mart 1998 tarihli kararname.

Hocalı Katliamı`nın İİT-de tanınması

iett

Hocalı Katliamı XX yüzyılın en dehşetli katliamları olan Hatın, Hiroşima, Nagasaki ve Songmi faciaları ile aynı sırada yeralmaktadır. Yüzyılın sonlarında  meydana çıkan bu faciya sadece Azerbaycan halkına değil, aynı zamanda tüm insanlığa,  beşeriyete karı yönelmiş en ağır cinayetlerden biridir. Dünyada kabul edilmiş uluslararası sözleşmeler, insani kanunlar defalarca Hocalı faciası gibi katliamları tedvir etmiş, kabul edilemez olduğunu belirtmiştir.

Azerbaycan bir çok uluslararası kuruluşlarda, dünya devletlerinin parlamentolarında Ermenistan Cumhuriyeti`nin Azerbaycan topraklarında yaptıkları askeri cinayete  – Hocalı Katliamı`na gerçek katliam olayı olarak uluslararası siyasal-hukuki değer verilmesi yönünde kararlı adımlar atmıştır.

“Hocalı`ya adalet” kampanyası

BMT-den sonra üyelerinin sayısına göre dünyanın ikinci kurumu olan İslam Konferansı Teşkilatı (Not: 28 haziran 2011 yılında Teşkilata üye olan devletlerin Dışişleri Bakanları Konseyi kararıyla teşkilatın unvanı İslam İşbirliği Teşkilatı`na (İİT) değişmiştir) defalarca Ermenistan`ın Azerbaycan Cumhuriyeti`ne karşı saldırganlığını kınamış ve Dağlık Karabağ sorununda Azerbaycan`ın mevkisi ile müteselsil olduğunu belirtmiştir.

2004 yılında Bakü`de İslam Konferansı Teşkilatı Diyalog ve İşbirliği için Gençler Forumu kurulmuştur.

Forum 2007 yılı güz döneminde Bakü`de “Gençler medeniyetler ittifakına taraftardır” Teşebbüsü kapsamında tesis edilmiş “Medeniyetler ittifakı ” Uluslararası Gençlik Hareketi`ne de müracaat ederek, ona tarafdaşları olan nüfuzlu uluslararası teşkilatlar aracılığıyla Ermenistan`ın hem dinc azerbaycanlıların, hem de kendi vatandaşlarının kanını dökmüş sersem rejiminin fitnekar hareketlerini dünya toplumuna ulaştırmağı önermiştir. Öneride Dağlık Karabağ ihtilafına potansiyel açıdan medeniyetler arası ilişkilerin keskinleşmesine neden olacak bir ihtilaf gibi algılanması görüşleri de vardır. Öneride belirtilmiştir ki, Ermenistan`da iktidara geçmiş S.Sarkisyan`ın bu tür siyaseti dünyanın enerji güvenliği için önemli role sahip Güney Kafkasya bölgesinde istikrarın ciddi şekilde ihlaline neden olmuştur.

İKT Gençler Forumu Yönetim Kurulu 2008 yılı nisanayında Küveyt`de yapılan 6. toplantısında ise Haydar Aliyev Fonu Rusya Temsilciliyi başkanı Leyla Aliyeva Forum`un medeniyetlerarası ve uygarlıklararası diyalog meseleleri üzere birinci genel koordinasyonu seçildi. Bu, İKT Gençler Forumu`nun Azerbaycan arazilerinin Ermenistan tarafından işgaline daha çok dikkat etmesinde önemli rol oynadı. Tam bunun sonucu adıgeçen yılın  17 mayısında İstanbul`da İKT Gençler Forumu ve İSESKO-nun organisayonu ile yapılan İKT eksperlerinin iki günlük toplantısında Leyla Aliyeva`nın teşebbüsü ile başlanmış “Hocalı`ya adalet – Karabağ`a hürriyet” kampanyası İKT eksperleri tarafından desteklendi ve 26 şubat – Hocalı Katliamı gününün İKT ülkelerinde sosyal felaketler kurbanlarının anısına anma günü gibi kaydedilmesi hakkında karar kabul olundu. Bunun yanısıra, Hocalı katliamının İslam ülkelerinde ders kitaplarına dahil edilmesi ile ilgili önerinin de İKT bakanlar Toplantısı`na sunulması konusunda mutabakata varıldı.

İKT-nin üyesi olan ülkelerin Dışişleri Bakanları`nın Kampala`da (Uqanda) tamamlanmış konferansında İKT-nin Gençler Forumu`nun medeniyetler ittifakı üzere genel koordinasyonu Leyla Aliyeva`nın “Hocalı`ya adalet – Karabağ`a hürriyet” teşebbüsü onaylandı. Bu hususda İKT Dışişleri Bakanları konferansının 35.toplantısında özel karar kabul olundu. Kararın Dışişleri Bakanları tarafından desteklenmesi dünyanın 57 ülkesinde ilgili kampanyanın gerçekleştirilmesi için siyasal-hükuki bazının oluşturulmasına neden oldu.

Karara göre, İKT üyesi olan ülkelerde sosyal faciaların kurbanlarının Anma günü tesis edilir. Kararda Hocalı faciasının da dahil olduğu bu listenin onaylanmasının yanısıra, XX yüzyılda müslüman ülkeleri halklarının uğradıkları sosyal felaketler, saldırılar ve etnik temizlemeler hakkında doğru bilginin yayımlanması için kampanyaların yapılması öndörülmüştür.

İslam Konferansı Teşkilatı`nın (İKT) üye kurumu olan Diyalog ve İşbirliği için İslam Konferansı Gençler Forumu`nun (DİİKGF) medeniyetlerarası diyaloq üzere genel  koordinasyonu Leyla hanım Aliyeva`nın teşebbüsü ile 8 mayıs 2008 yılında ilan olunmuş “Hocalı`ya adalet” Uluslararası bilgi ve tahrik etme kampanyası başlanmıştır. Kampanya çerçivesinde ilk tedbir İstanbul`un “Taksim” metroistayonu sergi salonunda Hocalı ile ilgili çocukların çizdikleri resimlerden ve kampanyaya katılmış yabancı ülke gençlerinin foto resimlerinden oluşan  serginin açılışı olmuştur.

2009 mayısında ise İKT Dışişleri Bakanları Konseyi`nin Demeşg`de yapılan 36. konferansında bakanlar Gençler Forumu hakkında kabul ettikleri son kararda “Hocalı`ya adalet – Karabağ`a hürriyet” kampanyasını tam destekleyerek üye ülkeleri bu kampanyada aktif faaliyete seslemişler.

2011 yılında ise İslam Konferansı Teşkilatı Parlamentolar İttifakı (İKT Pİ) Leyla hanım Aliyeva`nın teşebbüsü ile gerçekleştirilen “Hocalı`ya adalet” uluslararası kampanyasına destek olarak beyanname kabul edilmiştir. İKT Parlamentolar İttifakı Kurulu`nun Birleşik Arap Emirlikleri`nin (BAE) başkenti Ebu-Dabi`de yapılan 13. toplantısında Kurul`a üye devletlerin kabul ettikleri Ebu-Dabi Beyannamesi`nde Hocalı faciasısı insanlığa karşı yapılmış kyığınsal cinayet gibi tanımağa sesliyorlar. Bu, İKT GF-nin teşebbüsü ile ileri sürülmüş “İKT GF ve İKT Pİ arasında işbiliği hakkında” kararın Kurul tarafından onaylanması sonucu yaranmıştır. Kararın 3.paragrafsında İKT Pİ-ye üye parlamentolar ermeni silahlı kuvvetleri tarafından Azerbaycan Cumhuriyeti Hocalı şehrinde dinc azerbaycanlı ahaliye karşı yapılmış yığınsal katliamı insanlığa karşı cinayet bigi tanıdığı belirtilmiştir. Belgede üye devletler ibraz edilen cinayete milli düzeyde gereken değerin verilmesine davet ediyorlar.

Karada teşkilata üye parlamentolara direk davet vardır ve bu, kendiliyinde, facianın milli düzeyde hukuki ve siyasal tanınması aşamasını açır.

30 ocak 2012 yılında İslam İşbirliği Teşkilatı`na üye devletlerin Parlamento İttifakı`nın (İİT Pİ) Endonezya`nın Palembang şehrinde yapılan 7.toplantısında “Azerbaycan Cumhuriyetine karşı Ermenistan Cumhuriyeti`nin saldırısı” başlıklı geleneksel olarak Kabul edilen karara İKGF-nin teşebbüsü ile özel bir paragraf eklenmiştir. Hocalı faciasına vakfedilen paragrafda belirtilmiş ki, Konferans üye-ülkelerin parlamentolarını 2012 yılından itibaren (facianın 20. yıldönümü) 26 şubat 1992 yılında Ermenistan silahlı kuvvetleri tarafından dinc azerbaycanlı ahaliye karşı yapılan ve katliam özelliği taşıyan yığınsal katliamı ilgili şekilde tanımağa davet edir ve Hocalı Katliamı`nı yapanlardan hesap sormayı talep ediyor.

Hocalı katliamının İslam İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyi tarafından tanınması

Xocalı soyqırımının İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Xarici İşlər Nazirləri Şurası tərəfindən tanınması

iett2

15-17 Kasım  2012 yılında Cibuti`de İslam İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyi (İİT DBK) 39. toplantısı düzenlenmiştir. Toplantıda Diyalog ve İşbirliği için İslam Konferansı Gençlik Forumu’nun (Dİ-İKGF) faaliyetleri ile ilgili kurumun sunduğu karar taslağı İİT DBK tarafından kabul edilmiştir. Forum tarafından sunulan karar taslağında kurumun gerçekleştirdiği çalışmaları arasında Dİ-İKGF`nin kültürlerarası diyalog baş koordinatörü Leyla Aliyeva’nın girişimi ile 2008 Mayıs’ında gerçekleştirilen “Hocalı’ya adalet” kampanyasına ilişkin özel madde ayrılmıştır. Bu madde gereğince, İİT DBK üyesi ülkeleri ve İİT kurumlarını kampanyanın faaliyetlerinde aktif yer almaya ve destek olmaya, bu katliam tutanağının uluslararası ve ulusal düzeyde insanlığa karşı suç olarak tanınması için çaba göstermeye çağırmıştır. Böylelikle, İİT DBK Hocalı faciasını ilk kez Katliam eylemi olarak tanımıştır.

Hocalı katliamının ABD-de tanınması

abs

25 şubat 2010 yılında Amerika`nın Massaçusets eyaleti Temsilciler Meclisi Hocalı`da katliam yapılması olgusunun tanınması hakkında karar Kabul etmiştir.

2011 yılında ise Amerika`nın Teksas eyaleti Ermenistan tarafından Hocalı`da çok ağır cinayet yapılması olgusunu tanımıştır. Bu eyaletin Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilen 535 sayılı kararda Azerbaycan`ın bu kentinin ermeni işgalinden kaçıp canını kurtarmak isteğen insanların Ermenistan Silahlı Kuvvetleri ve Rusya ordusu tarafından katledilmeleri alenen suçlanılır. Kararda  “Human Rights Watch”  kuruluşu bu eylemi askeri operasyonlar alanında dinc insanlara ilgi hakkında sözleşmenin ihlalinden oluşan cinayet gibi tanınması ibraz edilmiştir.

2011 yılı martında Amerika Birleşik Devleti Kuzey Karolina eyaletinde olan Kongre üyesi Syu Vilkins Mirik ABD Kongresi`nde 19 yıl once Azerbaycan`da yapılan Hocalı katliamının tanınması davası kaldırılmıştır.

ABD-nin Kaliforniya eyaleti de Karabağ`I Azerbaycan toprağı gibi tanıyan karar ve beyanneme kabul  ettiğini belirtelim.

Hocalı Katliamı`nın 20.yılında ABD-nin Nyu Cersi Eyaleti`nin valisi Kris Kristi ve vali yardımcısı teğmen Kim Gadagno Nyu Cersi Eyaleti`nin Hocalı Katliamı kurbanlarını saygıyla ifade ederek birlikte beyan ilan etmişler. Beyanda belirtilmiştir: “Nyu Cersi Eyaleti adından biz, ABD-Azeriler ağı ve ermeni –rus askerleri tarafından Dağlık Karabağ savaşının akılalmaz faciasının – kaçmak isterken yüzlerle etnik azerinin katledildiği Hocalı Katliamı`nın 20.yıldönümünü anan her kesle hemfikir olduğumuzu beyan ediyoruz”.

2012 yılının Mart ayında Amerika Birleşik Devletleri Mein eyaletinin Temsilciler Meclisi Hocalı soykırımının 20. yıldönümü ile ilgili karar kabul etmiştir. Belgenin kabul edilmesini başlatanlar eyaletin Temsilciler Meclisi üyesi Enn Haskell ve Mein eyaletinde senatör Castin Alfond oldu. Kararda belirtilmiştir ki, 26 Şubat 1992 yılında Ermeni silahlı kuvvetleri 366. motorlu alayın yardımıyla soykırım yaparak yüzlerle masum insanı yok etmiş ve Azerbaycan’ın Hocalı şehrini işgal edilmiştir. Soykırım sonucunda 613 kişi öldürülmüş, 487 kişi yaralanmış ve 1275 kişi rehin alınmıştır. Onlardan çoğunun kaderi hala belli değildir. 366. motorlu alay Hankendi’nden çıkarıldıktan sonra alaya ait askeri araçların büyük bölümü Ermeni ayrılıkçılarının emrine verilmiştir.

Hocalı katliamının Pakistan`da tanınması

pakistan

1 şubat 2012 yılında Pakistan İslam Cumhuriyeti`nin Senatosu “Pakistan – Azerbaycan ilişkileri” ili ilgili dinleyiş üzerine Azerbaycan Cumhuriyeti arazisinin % 20-den çokunun işgali ve ermeniler tarafından yapılan Hocalı Katliamı ile ilgili oy birliği ile  karar Kabul edilmiştir.

Karar metninde belirtilmiştir:

  1. Dış İlişkiler Kurulu Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgalini ve 26 şubat 1992 tarihinde erməni silahlı kuvvetleri tarafından Azerbaycan`ın Hocalı şehrinde sivil ahaliye karşı yapılan Katliamı  istimlak ediyor.
  2. Kurul Azerbaycan Cumhuriyeti`nin uluslararası kamuoyu tarafından tanınmış toprak bütünlüğü ve  egemenliğini bir kez onaylıyor.
  3. Kurul BMT Genel Kurulu ve Güvenlik Kurumu`nun ermeni silahlı kuvvetlerinin Azerbaycan`ın işgal edilen topraklarından tez bir zaman içinde, tam ve hiç bir şart olmaksızın çıkarılmasına ilişkin kararların uygulanmasını talep ediyor,  uluslararası kamuoyu ve uluslararası kuruluşları Ermenistan`I işbu kararları yerine getirmeğe davet ediyor.  Uluslararası kamuoyu bu Katliam için sorumluluğu da tespit edebilir.

4. Kurul Azerbaycan Cumhuriyeti`nin Ermenistan – Azerbaycan Dağlık Karabağ ihtilafını barış yolu ile çözmek yönünde hareketlerini destekliyor.

Hocalı katliamı`nın Meksika`da tanınması

meksika

2011 yılı sonlarında Meksika Senatosu Dağlık Karabağ ihtilafı ile ilgli anlaşma maddelerinden oluşan karar Kabul etmiştir. Kararda  26 şubat 1992 tarihinde Ermenistan Silahlı  Kuvvetleri`nin Azerbaycan Dağlık Karabağ bölgesinde mukim Hocalı şehrinin sivil ahalisine karşı hücum ettiği ve uluslararası insane hakları kuruluşlarının tereddüt etmeden Katliam gibi anılan olay sırasında esasen etnik ilişkilere göre yüzlerle insanın ölmesine neden oldukları ibraz edilmiştir.

Kararda aynı zamanda Dağlık Karabağ ihtilafının çözümlenmesi sürecinden bahsedilir. Madrid prensibleri`nin önemiaçıklanmış, Azerbaycan arazilerinin Ermenistan tarafından işgal edildiği ve mülteci ve göçmenlerin kendi anavatanlarına geri dönmelerinin gerekliliği belirtilmiştir.

Karada Heyet-i Mebusan Azerbaycan ve Ermenistan halklarının egemenliğine saygıyla yaklaşım yaparak, mümkün bilinen biçimde en kısa ve hızlandırılmış tarzda Dağlık Karabağ bölgesinde ihtilafa devamlı şekilde son koyacak  anlaşmanın sağlanması için Azerbaycan ve Ermenistan iktidarlarını çaba göstermelerine ve AGİT Minsk Grubu`nun eş başkanlarını ihtilafın barış yolu ile devamlı çözümünün temin edilmesi amacıyla her iki devlete tüm talep edilen desteğin sağlanmasına davet etmiştir.

Kararda Hocalı Katliamı`ndan 19 yıl geçmesine rağmen, katliam kurbanlarının şuan da adalete erişmedikleri bir kez kanıtlıyor ki, her hangi barış anlaşması için merkezi unsur kısa sure içersinde kendi yerini  tutmalıdır, aynı zamanda insanlar arasında ilişkiler tekrar kurulmallıdır ve mümkün olabildiği kadar tez bir zaman içersinde her iki toplum arasında yeniden uyum sağlanmalıdır.

Hocalı katliamının Kolombiya’da tanınması

kolumbiya

2012 yılının Nisan ayında  Kolombiya Senatosu’nda  Azerbaycan  topraklarının  işgali ile ilgili karar kabul edildi. Bu karara Ek`de Azerbaycan’a  karşı saldırgan politikanın tarihi hakkında bilgi  verilmiş,  Azerbaycan’ın  tutumu  yansımış, aynı zamanda Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesi ve onun etrafındaki diğer 7 ilçenin Ermenistan tarafından  saldırıya uğradığı ve şimdiye kadar Ermenistan silahlı kuvvetleri  tarafından  işgal altında tutulması  belirtilmiştir. Kararda ayrıca 1milyondan fazla Azeri’nin   göçmen ve mülteciye  dönüştüğü,  Azerbaycan halkına karşı  işlenen  şiddet  ve insan haklarının  ihlali hakkında bilgi verilmiş ve bu, kesinlikle kınanmıştır.  Ayrıca  önemli bir olgu Hocalı’da yaşanan cinayetlerin  soykırım adlandırılmasıdır.  Karar  Senato’ya çıkmadan önce Kolombiya’nın Dışişleri ve Savunma konularında ikinci  komitesinde ele alınmış.  102 senatorun  katılımıyla yapılan toplantıda karar  oybirliğiyle kabul edilmiştir.

Senato aynı zamanda Ermenileri BMT Güvenlik Konseyi tarafından kabul edilen 4 karara uymaya çağırdı.